De Spitsbergen-archipel is een wit paradijs dat met respect wordt verkend tijdens de expeditiecruises van cruiseoperator Grands Espaces. Een unieke reis, maar vooral een avontuur, waar het onverwachte altijd op het programma staat.
Door Eric Vancleynenbreugel
EV-foto's
Dag 1: De stad van uitersten
Longyearbyen: de meest noordelijke 'stad' ter wereld heeft zijn imago van pioniersoord behouden. Je kunt hier bijna het hele jaar door skiƫn en er zijn meer sledehonden dan inwoners. Het is verboden om hier te bevallen of begraven te worden. Ook geen katten, om de vogels te beschermen. En bovenal mag je niet zonder geweer buiten de grenzen komen, want terwijl hier rendieren rondzwerven, zijn ijsberen hier ook thuis. Na een snelle rondleiding is het tijd om aan boord te gaan van de Ocean Nova, die in de baai op ons ligt te wachten. De ongeveer zeven passagiers zijn klaar voor een week zeilen onder het permanente licht van de poolzomer, begeleid door een team van gepassioneerde naturalisten. Het doel van deze expeditiecruise is om het pakijs te bereiken dat in deze tijd van het jaar het noorden van de archipel raakt.
Op de brug en op het dek scannen de wetenschappers aan boord voortdurend 360 graden op zoek naar wilde dieren. De middag was goed op weg en de zon brak eindelijk door en verlichtte de toppen van Isfjorden, de immense zeestraat die meer dan 100 kilometer over het eiland Spitsbergen loopt. Een half uur later voer de Ocean Nova de open zee op en begon meteen te draaien. Richting het noorden.
Dag 2: Enorme gletsjers
Na een nacht zeilen gaat het schip voor anker in de Croix fjord. De lucht is laag deze ochtend voor de eerste zodiac-tocht naar Lilliehƶƶk, maar de vogels zijn talrijk: zeekoeten, noordse stormvogels, eiders en zelfs de dwergmerula, een dwergpinguĆÆn. Op de bodem van de fjord voel je je nietig tegenover de gletsjer, die zich over een front van 7 kilometer breed en 50 meter hoog in de oceaan stort. En toch trekt hij zich, net als veel andere gletsjers in Spitsbergen, duidelijk terug.
s Middags nog een zodiac-uitstap in de Baie du 14 Juillet, omringd door hoge kliffen en een gletsjer die minstens vijftig tinten blauw laat zien. Op de hoogten kwettert een kolonie zeevogels. Beneden genieten een tiental rendieren van het schrale, nauwelijks ontgonnen grasland. Dit is een diersoort die weer aanwezig is in de archipel na te zijn gedecimeerd.
Dag 3: De beren... eindelijk
Om 6.15 uur, op de derde vaardag, klonk de langverwachte mededeling in de hut: "Beste passagiers, we hebben een beer en een paar beluga's gezien". Al enkele uren hoorden we het schuren van het ijs tegen de romp. De Ocean Nova had inderdaad het pakijs bereikt. We trokken snel wat warme kleren aan en gingen naar het bovendek. De beer kwam langzaam dichterbij, stak zijn tong uit en gaapte, een teken dat hij de geuren in zich opnam. Hij kan een zeehond op 60 km afstand ruiken! Hij is niet verlegen, gaat op een paar meter van de boot zitten en speelt met een stuk hout dat door de stroming wordt meegevoerd. Volgens de gids is dit een van de beste waarnemingen van de afgelopen jaren. Gelukkig staan we op de plek waar de Engelse ontdekkingsreiziger Phipps in 1774 samen met een zekere Nelson de eerste beschrijvingen van de ijsbeer maakte. Vandaag de dag leven er ongeveer 3000 ijsberen in en rond Spitsbergen. Zijn gele haar is zo hol als een optische vezel en zijn huid is eigenlijk zwart. Een ideale combinatie die, naast een vetlaag van 5 centimeter, warmte aantrekt en beschermt tegen de kou. De ijsbeer is een echte nomade en er is zelfs ontdekt dat hij slaapt terwijl hij loopt. Marie, een naturaliste en expeditieleidster, legt uit: "Dankzij deze cruises helpen de naturalisten ons om de fauna te tellen en er meer over te leren: de walvissen, via een app die de waarnemingen verzamelt, maar ook de vogels, vooral als ze ziek zijn. De ijsbeer, bijvoorbeeld, lijkt zich aan te passen aan de veranderingen; hij is nu geĆÆnteresseerd in de gestrande karkassen van walvissen en narwallen en valt de rendieren en walrussen aan die veel voorkomen in Spitsbergen.
Foto EV
Het team besloot om met een zodiac het pakijs op te gaan, midden tussen de ijsschotsen. De wind en de stroming beslisten daar anders over, waardoor de kano's achter elkaar vast kwamen te zitten. Gelukkig waren een paar manoeuvres genoeg voor de boot om een nieuw kanaal vrij te maken en ons weer aan boord te krijgen. Een nieuwe poging in de namiddag in helderder water, dit keer landend op een stabiel stuk ijs. Op de terugweg werden we verrast door de bemanning die ons de waarschijnlijk noordelijkste warme chocolademelk serveerde die we ooit in onze zodiacs hadden gehad, midden op zee, omringd door pakijs.
De Ocean Nova bereikte 80 graden Noord voordat ze naar het zuiden voer en passeerde drie baardrobben - de grootste in het Noordpoolgebied - die op het ijs lagen te luieren. Na het avondeten werden er nog twee beren gezien. Een moeder en haar ietwat onhandige, speelse jong, dat rent, duikt en baadt. Meer dan een half uur lang waren de passagiers gebiologeerd door de magie van dit natuurspektakel. Omdat het verboden is om het ijs in de fjorden te breken (vooral om de ringelrobben die er leven niet te storen), manoeuvreert de kapitein voorzichtig maar zonder het pakijs te bereiken. Rond 22.30 uur opende de hemel zich een beetje en bood een eindeloze zonsondergang, terwijl de beren besloten om van koers te veranderen en terug te gaan naar de hoogten van de fjord.
Dag 4: Walrussen en mergula's
Op de ochtend van de vierde dag gaat het schip voor anker in de fjord van Smeerenburg (letterlijk "het dorp van vet") in het uiterste noorden van de archipel. Het is tijd voor nog een zodiac-tocht naar wat ooit een walvisvaardershol was. Een hut en oude stenen ovens in wat ooit een Nederlandse nederzetting was, beschermd door een fort, getuigen hiervan. De archipel was ooit verdeeld in sectoren die werden toegewezen aan de verschillende walvisvarende landen. De olie werd gebruikt om de rijke huizen van heel Europa te verlichten, waaronder het paleis van Versailles. Zoals een van de wetenschappers op de expeditie opmerkt, "was het de ontdekking en het gebruik van olie die redde wat er over was van de walvissen, namelijk 5 tot 10% van de oorspronkelijke aantallen". We kwamen een paar witte beluga's tegen en een baardrob in volle paringsroep.
In de namiddag maakten we een tussenstop in Magdalen Bay, eerst om een klif te observeren waar mergula's en sterns nestelen, daarna om de voorkant van een gletsjer te naderen en tenslotte om voet aan wal te zetten op de Gullybukta kust. Een grote kudde mannelijke walrussen heeft zich hier gevestigd en ligt te luieren in de zon. Onze gidsen zijn gewapend, want beren zijn nooit ver weg. De walrussen trekken zich niets van ons aan en gaan door met krabben, koesteren en mopperen over een buurman die in de weg zou kunnen zitten. De walrussen waren ook het slachtoffer van intensieve jacht. Nu ze beschermd zijn, zijn ze teruggekeerd om de archipel te koloniseren vanuit FranƧois Joseph Land in het Russische noordpoolgebied. Er zijn er nu meer dan 4.500. Hetzelfde geldt voor de rendieren, die nu in grote aantallen voorkomen.
Dag 5: Poolbarbecue
De nacht bracht ons tot Baie du Roi voor een vroege ochtendwandeling over de toendra naar een kleine vogelklif. Op de helling voeden rendieren zich met de eerste scheuten van de lente. Aan de rand van een nƩvƩ laat een paartje ptarmigan zich benaderen. Van bovenaf kun je in de verte de toppen van de Drie Kronen zien, drie piramidevormige bergen die kenmerkend zijn voor Spitsbergen.
De archipel werd ook begeerd om zijn geologische rijkdommen: steenkool, dat nog steeds wordt gedolven, maar ook marmer, zoals blijkt uit de tussenstop vanmiddag in Ny London bij wat ooit een onwaarschijnlijke kleine mijn was, ongetwijfeld de meest noordelijke op de planeet. De onderneming duurde van 1911 tot 1913 en eindigde in een mislukking: 70 mannen werkten onder Danteaanse omstandigheden om het marmer te winnen. Vanwege de temperatuurverschillen kwamen de ladingen gebroken aan in Engeland. De industriƫle site is nu beschermd en getuigt van een tijd waarin alles mogelijk leek.
s Avonds wacht ons een verrassing op dek 5: een poolbarbecue... onder de middernachtzon!
Dag 6: Terugkeer naar Isfjorden
De volgende dag was het weer mistig, zelfs erwtensoepig: er was geen mogelijkheid om met de zodiac te vertrekken en de kapitein besloot zich terug te trekken naar St Jonfjord. Deze wordt omringd door gletsjertongen en gaat diep het eiland in. De plek is perfect voor een wandeling of een zodiac-tocht naar het ijsfront.
Isfjorden zou walvisachtigen aantrekken, maar misschien zijn ze nog niet uit het zuiden gekomen. We zitten precies in het midden van wat een cruise-expeditie inhoudt," legt Marie uit. We moeten ons aanpassen aan het weer en de wilde dieren die we kunnen observeren. Dus we veranderden van koers: aan het eind van de middag maakten we onze laatste uitstap in een gedeeltelijk met ijs bedekte baai, waar we een aantal prachtige zeehonden konden zien. Maar nu moeten we de volgende dag koers zetten naar de haven van Longyearbyen, het einde van een reis die ons oog in oog heeft gebracht met de wonderen van deze bevroren wereld.
Reisdagboek :
Grote ruimtes was het geesteskind van Christian Kempf, een fervent milieuactivist en medeverkenner Paul-Emile Victor. Zijn doel: ambassadeurs opleiden voor deze kwetsbare omgevingen. Hij heeft zichzelf strenge eisen opgelegd: het delen van waarnemingen, het volledig respecteren van de regels voor het benaderen van wilde dieren, het compenseren van de CO2-uitstoot (boot en vluchten), een financiƫle bijdrage aan de monitoring van het Svalbard National Park, geen lozing van zwart of grijs water, geen plastic voor eenmalig gebruik aan boord...
Meer info : www.grands-espaces.com.
Foto's Eric Vancleynenbreugel