In het noordwesten van Saoedi-Arabië dompelen de maanlandschappen van Al-Ula de reiziger onder in een fascinerende wervelwind van oude verloren necropolen, massieve zandstenen gebeiteld door de tijd en oases bedolven onder palmbomen.
Door Eric Vancleynenbreugel
Tot voor kort had niemand op Saoedi-Arabië gewed als nieuwe toeristische bestemming. Vandaag hebben talloze touroperators zich laten verleiden en het aan hun aanbod toegevoegd. Het hoogtepunt is een verloren oase aan de rand van de Hedjaz, een dunbevolkte, afgelegen provincie in het noordwesten van het koninkrijk: Al Ula.
Eerste indrukken
Een eerste reis naar Saoedi-Arabië gaat logischerwijs gepaard met een heleboel vooroordelen en vragen. De eerste verrassing is dat de sfeer allesbehalve ovenachtig is. Tenminste in de winter is de temperatuur overdag aangenaam en mild, en 's avonds zelfs erg koel. Het is duidelijk de ideale tijd van het jaar voor een bezoek. Tweede verrassing: veel van de beperkende wetten zijn verdwenen. Terwijl je zou verwachten dat je je aan een aantal verboden moet houden, kun je je vrij bewegen en is de politie niet meer aanwezig dan elders. Vrouwen hoeven zich niet langer te sluieren of de abaya te dragen. Derde verrassing: de regio Al-Ula is geen eentonige woestijn, integendeel. De azuurblauwe lucht wordt geëvenaard door het rode zand waaruit biscornusrotsen tevoorschijn komen, het groen van de oases en het oker van de lemen huizen. Het is een bijzonder betoverend landschap, met zijn oververzadigde kleuren, tot nu toe onaangetast door het toerisme. Sommigen noemen het de mooiste bergwoestijn ter wereld en het moet gezegd worden, het heeft niet veel concurrentie.
Op het kruispunt van drie continenten is Al-Ula een tijdloze plek. Genesteld in de lange keten van bergen langs de kust van de Rode Zee, strekt de oase zich uit over een vallei bedekt met dadelpalmen en bananenbomen. Midden in een woestijn die leeg lijkt, maar die ongelooflijk rijk blijkt te zijn aan landschappen, doorkruist door ravijnen en kloven, vol onverwachte ontdekkingen. Zoals wanneer je plotseling achter een enorme, schijnbaar onschuldige rots van roze zandsteen oog in oog staat met een immense, volledig gebeeldhouwde muur.
Renaissance van de woestijngraven
Het ging allemaal heel snel: er waren de verhalen van de Ouden over steden die onder het zand verzonken lagen, maar we moesten wachten tot het begin van de jaren 2000 voordat we de immensiteit van deze site van een andere soort ontdekten. Allereerst zijn er de immense graftombes die uit de rotsen zijn gehouwen, waarvan sommige nog gedeeltelijk blootliggen en worden gebruikt als schuilplaatsen voor herders. Dit zijn de overblijfselen van de Nabateese beschaving, dezelfde beschaving die Petra bouwde in het huidige Jordanië. Elke tombe behoorde toe aan een familie, die de façade kocht en vervolgens liet inrichten en beeldhouwen naar hun vermogen. Op sommige plaatsen behoorden de meeste graven toe aan rijke vrouwelijke kooplieden. Toen kwam de ontdekking van Hegra, een handelsstad op het kruispunt van de wierookroutes, die in sommige oude geschriften wordt genoemd maar waarvan de locatie onbekend was. Hoewel de Nabateeërs oud-Arabisch spraken, zijn de meeste inscripties in het Aramees, de taal van de handelaren. In totaal zijn er al meer dan 110 tombes blootgelegd en elk jaar worden er nieuwe ontdekt. Bovendien heeft een recent onderzoek vanuit de lucht tienduizenden sites en overblijfselen in de regio geïdentificeerd! In 2008 werd Hegra de eerste Saoedische site die door UNESCO op de Werelderfgoedlijst werd geplaatst.
De zandbibliotheek
In de hele woestijn getuigen duizenden rotsgravures - de plek wordt nu beschouwd als de op drie na grootste op aarde - van het feit dat de regio al sinds mensenheugenis wordt bewoond, toen het nog groener was. Alleen al rond de oude stad Dadan zijn er meer dan 5000 gevonden. Ze stellen leeuwen, struisvogels, giraffen, dromedarissen en jagers voor, evenals een groot aantal geschreven documenten. Een immense bibliotheek uit de nevelen der tijden die dankzij de klimatologische omstandigheden vrijwel intact is gebleven. Dadan, waar momenteel ook opgravingen plaatsvinden, heeft al immense stenen beelden en graftombes met gebeeldhouwde leeuwen opgeleverd. Dit zijn kostbare getuigenissen van de oude Lihyanitische beschaving, die voorafging aan de Nabateeërs.
Terug naar het oude dorp
Tot het begin van de jaren 1980 woonden de inwoners van Al-Ula 's zomers in het oude lemen dorp en verhuisden ze 's winters naar hun nabijgelegen boerderij om de oase te cultiveren. De oase van Al-Ula was bijna verlaten toen de olie-inkomsten binnenstroomden en is nu gerehabiliteerd. Met zijn smalle straatjes omzoomd met lemen huizen is het alsof je in een verhaal van 1001 nacht stapt, terwijl de plaatselijke bevolking vertelt over het leven van vroeger. Het uitzicht vanaf het oude fort over de stad is prachtig. Een wandeling die moet worden voltooid in de tuinen van de oase, langs de irrigatiekanalen. Naast de bewegwijzerde wandelpaden zijn er plannen voor fiets- en ruiterpaden. Rondom wordt de woestijn opnieuw groen. Een nationaal programma wil tientallen miljoenen bomen planten om de opwarming van de aarde tegen te gaan. De soorten, bij voorkeur lokaal, worden zorgvuldig geselecteerd en verbeterd in door de staat gefinancierde kwekerijen.
Een eindeloze woestijn
Om wat hoogte te krijgen, beklimt een indrukwekkende kronkelweg de toppen vlakbij de oase. Hij leidt naar het voorgebergte van Harrat, vanwaar het uitzicht de hele vallei omvat. Het restaurant en de muzieklounge op de rots is een concept dat hier een paar jaar geleden nog ondenkbaar was. Veel mensen komen hier aan het eind van de dag, als de woestijn in lichterlaaie staat. Dit ondanks het feit dat muziek tot voor kort verboden was. Nu komen internationale sterren optreden op het zand van Arabië. Niet in de laatste plaats in de verbazingwekkende concerthal 'Maraya', die midden in de woestijn is gebouwd en door de spiegelende gevels bijna onzichtbaar is en wordt vergeten ten gunste van de landschappen die eindeloos worden weerspiegeld. Sommige beroemdheden, zoals Alicia Keys, zijn zelfs in de ban van de regio geraakt en hebben er een huis gekocht.
1001 sterrennachten
Als de avond valt, komen de plaatselijke bewoners en bezoekers samen op de klanken van livemuziek. lounge Zittend in onwaarschijnlijke lounges die in het zand zijn gebouwd, bij het licht van fakkels en verlichtingen die de rotsformaties en archeologische vindplaatsen benadrukken. Het is moeilijk om niet in de ban te raken van de zonsondergang boven de immense monoliet van Jebel Alfil, waarvan de vorm doet denken aan een gigantische zandstenen olifant. Direct ertegenover staat een indrukwekkende boog die door de wind is gebeeldhouwd. Andere formaties lijken op grote paddenstoelen waarvan de hoeden zijn gesmolten. In feite is het hele gebied vol maanlandschappen, met rotsen die als onwaarschijnlijke riffen uit een zee van zand tevoorschijn komen.
Verderop, op het Gharameel plateau, biedt de woestijn een meditatieve ervaring van stilte en volledige duisternis. Waarom leer je de hemel niet lezen zoals in de tijd van de karavanen tijdens het sterrenkijken en de Melkweg observeren. En als de kou te veel wordt, gaat de avond verder in een bedoeïenentent onder het genot van een traditionele maaltijd en aromatische koffie. Zelfs 's nachts blijft de Al-Ula woestijn je hoofd op hol brengen.
Cultuur, sport en toerisme, de sleutels tot openheid
Saoedi-Arabië is het nieuwste land dat zich openstelt voor de buitenwereld. Een opening gericht op cultuur, sport en toerisme. Visa (eigenlijk e-visa) zijn gemakkelijk te verkrijgen, vrijheden zijn uitgebreid en culturele en sportevenementen zoals de 'AlUla Tour' (www.thealulatour.com), zijn ontworpen om reizigers aan te trekken, die het land nu naar believen kunnen doorkruisen, niet alleen met de auto maar ook met de fiets (de regio werkt eraan om een fietsbestemming te worden) of te voet, wandelend/trekkend. Al Ula droomt er ook van om het nieuwe Ouarzazate van de cinema te worden. Er worden studio's gebouwd en het Arabische zand is al betreden door artiesten als Guy Ritchie, Gerard Butler en Johnny Depp. Het warme welkom weerspiegelt het verlangen van veel Saoedi's om eindelijk contact te leggen met de rest van de wereld.
Is het ethisch verantwoord om in Saoedi-Arabië te reizen?
Velen van ons vragen zich af of het aanvaardbaar is om naar een land te reizen dat vaak wordt bekritiseerd omdat het de mensenrechten niet respecteert. Zoals een Saoediër ons uitlegde, zijn er veel dingen echt veranderd en is Saoedi-Arabië niet meer hetzelfde als vijf jaar geleden. En toen we er eenmaal waren, was het net zo: hoewel het land een lange weg heeft afgelegd op het gebied van vrijheden, ondergaat het een grote transformatie. Vandaag de dag hebben Saoedische vrouwen het recht om alleen op stap te gaan zonder begeleiding, en ze zijn niet langer verplicht om onthullende kleding te dragen of om auto te rijden of te werken. Ze zijn in toenemende mate vertegenwoordigd in veel beroepen, ook op besluitvormingsniveau. De religieuze politie bestaat niet meer en muziek is weer toegestaan. Al deze hervormingen zijn goed ontvangen, vooral door jongeren die in een religieuze gevangenis hebben gezeten. Natuurlijk is er nog steeds een zekere mate van strengheid, maar we stellen ons niet zoveel vragen bij andere autocratische bestemmingen waaraan we gewend zijn geraakt, zoals China, Iran, Cuba en zelfs Turkije.
